5 Mayıs 2013 Pazar

8. Sınıf Türkçe Sözcükte Anlam

Sözcükte Anlam


1- Anneannemin tabağını kırdım. (Parçalara ayırmak)
2- Kartpostalın kıyısı kırıldı. (Büküldü)
3- Işık, sürahide kırılır. (Yön Değiştirmek)
4- Cemre, düşünce hava kırılır. (Isınmak)
5- Güvenim kırıldı. (Yok oldu, kalmadı)
mecaz- değişmece anlam

Temel Anlam + Yan Anlam = Gerçek Anlam * Terim anlam = Temel Anlam


Sözcükler cümlede aşağıdaki özellikleri gösterir.
1- Temel Anlam : Sözcüğün ilk kullanılış anlamı.
2- Yan Anlam: Temel anlama biçim ya da görev bakımından benzer.

Temel ve yan anlamlar sözcüğün gerçek anlamını oluşturur.

3- Mecaz Anlam: Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşmış olduğu anlamdır. Temel anlamda somut olan sözcük, burada soyut anlama geçer.

4- Terim Anlam: Bilim,sanat,spor,meslek dallarına ilişkin... (Terim tek anlamlıdır.)

- Perde pencereden aşağı sarkmış. (temel)
- Gösterinin ilk perdesi bitti. (terim)

* Bilim,sanat,spor dallarının ve mesleklerin adları terim olmamaktadır.
- Bu akşam futbol maçı izleyeceğim. 


Sözcükler Arasında Anlam İlişkisi :

Eş Anlamlı Sözcükler
Zıt Anlamlı Sözcükler
Somut ve soyut sözcükler
Eş Sesli Sözcükler
Genel ve Özel 
Nicel ve Nitel
Yansıma Sözcükler  

Genelden Özele : Canlı-İnsan-Kadın-Anne ya da Paragraf-Cümle-Sözcük-Hece-Harf 
Çocuklar evin neşesidir. : Genel
Ayağa kalkan çocuk sendeledi. : Özel
Bana biraz para ver.: Nicel
Bahçede birkaç kişi varmış. Nicel
Bana biraz sevgi ver. Nitel

Sözcüklerde Anlam Olayları :

-Çok susamıştım, 3 bardak içtim. : İçindeki Su 
- Gol atılınca tribünler ayağa kalktı. : Oturan İnsanlar
- Bu yaz Orhan Kemal okudum.: Eserleri 

* Bir adın benzetme ilgisi olmadan başka bir adla kullanılması.

AD AKTARMASI : (MECAZİ MÜRSEL)

- Şehrimize ormanlar kralı getirildi. : Aslanlar
- Golü file bekçisi önledi: Kaleci
- Yedi tepeli şehirde yangın çıktı : İstanbul
Altı Boynuz :Haliç
Beyaz Perde: Sinema
Sanat Güneşi: Zeki Müren
Kasa Faresi: Hırsız
Kara Elmas: Kömür
Beyaz Altın: Pamuk

DOLAYLAMA :

Bir sözcükle anlatılabilecek kavramları birden çok sözcükler anlatmaya denir.

-Kalıplaşmıştır

Gözüne yüzüne bulaştırmak... (Doğru)
Yüzüne gözüne bulaştırmak (Yanlış)
Gözüne yüzünü bulaştırmak (Yanlış)
Eline yüzünü bulaştırmak (Yanlış)

Sözcükler mecaz anlamlarıyla kullanılır.
- Elini taşın altına koymak
- Burnunda tütmek
- Havanda su dövmek
- Karburda su taşımak

* Deyimler genellikle "mastar" şeklindedir. Ama cümle halinde olanları da bulunur.

- Atı olan Üsküdar'ı geçer.
- Tencere dibin kadar, seninki benden kara.
- Ne kızı verir, ne dünürü küstürür.

Kimi deyimler hem gerçek hem de mecaz anlama gelebilir.
- Ateşe atmak
- Göze girmek
- Gözden düşmek
- Elinden tutmak

Kimi deyimler de gerçek anlamlıdır.

-Çoğu gitti azı kaldı.
- Hem suçlu hem güçlü.

İKİLEMELER

-İkilemeler, birer söz öbeğidir.
-İkilemelerin yapılışı çeşitli biçimdedir.

* Aynı sözcükleri tekrarlamak 
"açık açık" , "pırıl pırıl" , "gide gide"

* Eş ya da yakın anlamlı :
"yalan yanlış" , "iyi kötü" , "doğru dürüst" , "ev bark", "giyim kuşam" ve benzeri...

*Zıt Anlamlı sözcükler :
"Az çok" , "iyi kötü" ,"aşağı yukarı" , "ileri geri" , "er geç"

*İkisi de anlamsız :
- "abur cubur", "abuk sabuk", "mırın kırın", "ıvır zıvır"

Biri anlamlı diğeri anlamsız :
"eski püskü", "çarpık çurpuk" , "yarım yamalak" , "kalem malem"

Olumlu- Olumsuz :
"bakar bakmaz", "gelir gelmez, "duyar duymaz".

Yansıma Sözcükler: 

"şırıl şırıl", pırıl pırıl", "vızır vızır" , "harıl harıl"

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder